UMOZ Okuma Çerçevesi

Bir grafiğe her seferinde farklı bir gözle bakarsan, her seferinde görmek istediğini görürsün. Bu yüzden Radarımdaki her hisseyi aynı sırayla ve aynı kurallarla okuyorum. Sıra, piyasanın duayenlerinin onlarca yılda geliştirdiği yöntemlere dayanıyor; ben bunları tek bir akışta topladım ve her araca tek bir görev verdim. Bir araç kendi sorusunun dışında söz alamaz.

Bu sayfa bir eğitim metnidir. Burada anlatılan yöntemler herhangi bir hissenin alınması veya satılması gerektiğini söylemez; yalnızca bir grafiğin ve bir şirketin nasıl okunabileceğini gösterir.

Altı adımlık akış

Adım	Kaynak	Sorduğu tek soru
1. Büyük resim	Stan Weinstein	Hisse döngünün hangi evresinde ve endeksten güçlü mü?
2. Arz ve talep	Richard Wyckoff	Fiyatın arkasında toplama mı var, dağıtım mı?
3. Yapı	Joe Ross	Trend döndüyse bunu gösteren somut bir grafik yapısı var mı?
4. Teyit	EMA 20/50/100/200, RSI, MACD, hacim	Momentum ve hacim okumayı destekliyor mu, çeliştiriyor mu?
5. Temel	Bilanço, KAP, UMOZ Karar Sistemi	Şirket bu fiyatı hak ediyor mu?
6. Geçersizlik	Yukarıdaki üç yapının ortak noktası	Hangi haftalık kapanışta yanılmış olurum?

Sıra önemlidir: Büyük resim yanlışsa küçük detayların doğru olması bir şey değiştirmez.

1. Büyük resim: Stan Weinstein'ın evre analizi

Stan Weinstein, 1988'de yayımlanan kitabında her hissenin dört evreli bir döngüden geçtiğini anlatır. Okuma haftalık grafikte yapılır ve merkezinde 30 haftalık basit hareketli ortalama vardır (günlük grafikte yaklaşık 150 günlük ortalamaya denk gelir).

• Evre 1, taban: Uzun bir düşüşün ardından fiyat yatay seyreder, 30 haftalık ortalama yataylaşır. İlgi azdır, hacim sakindir.
• Evre 2, yükseliş: Fiyat tabandan yukarı çıkar, 30 haftalık ortalamanın üzerinde kalır ve ortalama yukarı döner. Weinstein, çıkışın hacimle desteklenmesini ister.
• Evre 3, tepe: Yükseliş yorulur, fiyat yeniden yatay seyreder, ortalama düzleşir. Hacim artar ama fiyat ilerlemez.
• Evre 4, düşüş: Fiyat ortalamanın altına iner, ortalama aşağı döner. Weinstein'ın en net uyarısı burayla ilgilidir: "Ucuzladı" düşüncesi en pahalı hatadır.

Göreceli güç (Mansfield): Hissenin fiyatı BIST 100 endeksine bölünür ve bu oran kendi 52 haftalık ortalamasıyla kıyaslanır. Sıfırın üzerinde ve yükselen bir değer, hissenin piyasadan güçlü olduğunu gösterir.

Bizim piyasamıza özel not: Yüksek enflasyonda TL bazında her şey yükseliyor görünebilir. Bu yüzden evreyi yalnızca TL grafiğinde değil, endekse göre göreceli güçte de kontrol ediyorum. Endeksten zayıf bir "yükseliş" çoğu zaman enflasyonun gölgesidir.

2. Arz ve talep: Richard Wyckoff

Richard Wyckoff, 1930'larda yatırımcılara tüyo ve söylentiyle değil, piyasanın kendi hareketiyle karar vermeyi öğretmeye çalıştı. Yöntem üç kanuna dayanır:

• Arz ve talep: Talep arzdan büyükse fiyat yükselir, tersi olursa düşer.
• Sebep ve sonuç: Uzun süren bir toplama veya dağıtım alanı, ardından gelecek hareketin büyüklüğü için "sebep" biriktirir.
• Çaba ve sonuç: Hacim çabadır, fiyat hareketi sonuçtur. Yüksek hacme rağmen fiyat ilerlemiyorsa bir taraf diğerini emiyor demektir.

Wyckoff'a göre piyasa toplama, yükseliş, dağıtım ve düşüş aşamalarından geçer. Toplama alanı beş evreye ayrılır: düşüşün durması (satış doruğu ve tepki yükselişi), yatay alanda arzın emilmesi, alanın altına kısa ve sahte bir sarkma (spring) ya da son destek testi, ardından hacimli bir güç işareti (sign of strength) ve son olarak alandan çıkış. Dağıtım alanı bunun tersidir.

Nasıl kullanıyorum: Haftalık ve günlük grafikte yatay alanları, alanın sınırlarındaki hacim davranışını ve "çaba-sonuç" uyumsuzluklarını işaretliyorum. Wyckoff evresini kesin bir etiket olarak değil, ihtimal olarak yazıyorum: "Toplama olabilir, teyit için şunu görmem gerekiyor." Bu yöntemin modern piyasalarda ne kadar işe yaradığı tartışmalıdır; bu yüzden tek başına karar aracı olarak kullanmıyorum.

3. Yapı: Joe Ross ve "Grafiğin Kanunu"

Joe Ross, The Law of Charts adlı çalışmasında her grafikte tekrar eden üç temel yapı tanımlar: 1-2-3 formasyonları, konsolidasyonlar ve Ross Hook.

• 1-2-3 dip (yükseliş için): Düşüşün son dibi 1 numaralı noktadır. Ardından gelen tepki yükselişinin tepesi 2, sonra gelen ve 1'in altına inmeyen geri çekilmenin dibi 3 numaralı noktadır. Fiyat 1 numaralı noktanın altına inerse formasyon geçersizdir.
• Ross Hook: 2 numaralı nokta kırıldıktan sonra fiyatın yeni bir zirve yapamadığı ilk an. Ross'a göre 1-2-3 trendi "tanımlar", Ross Hook'un kırılması ise trendi "yerleştirir".
• Konsolidasyonlar: Çıkıntı (ledge), sıkışma ve işlem aralığı. Bunlar trendin dinlendiği yerlerdir.

Nasıl kullanıyorum: Ross'un yapılarını işlem tetiği olarak değil, Weinstein ve Wyckoff okumasını teyit eden somut kanıt olarak kullanıyorum. Haftalık grafikte 1-2-3 dip yoksa "trend döndü" demiyorum. Önemli bir uyarı: Bu yapılar ancak tamamlandıktan sonra kesinleşir. Oluşma aşamasındaki bir formasyonu tamamlanmış gibi göstermiyorum. Ross Hook için yayımlanmış güvenilir bir başarı oranı da yoktur; Ross'un kendisi yanıltıcı kırılmaların sık olduğunu vurgular.

4. Teyit: her göstergenin tek görevi

Gösterge	Görevi	Yapmadığı şey
EMA 20	Kısa vadeli ritim; trendin "nefes aldığı" yer	Uzun vadeli yön söylemez
EMA 50	Orta vadeli trend ve ilk ciddi destek/direnç	Tek başına dönüş sinyali değildir
EMA 100 / 200	Uzun vadeli zemin; Weinstein'ın 30 haftalık ortalamasıyla birlikte okunur	Kısa vadeli zamanlama yapmaz
RSI (14)	Momentumun gücü ve fiyatla uyumsuzluk	"Aşırı satım = dip" demek değildir; düşüş evresinde RSI uzun süre düşük kalabilir
MACD (12, 26, 9)	Momentumun yön değiştirip değiştirmediği	Yatay piyasada sık yanıltır
Hacim	Wyckoff'un "çaba"sı; çıkışların ve kırılmaların kalitesi	Düşük likiditeli hissede tek başına güvenilir değildir

Kural: Hiçbir gösterge tek başına sonuç belirlemez. Göstergeler yalnızca 1–3. adımlardaki okumayı destekler veya onunla çelişir; çelişki varsa bunu açıkça yazarım.

5. Temel: şirket bu fiyatı hak ediyor mu?

Grafik, piyasanın ne düşündüğünü gösterir; bilanço, şirketin gerçekte ne yaptığını. Bu adımda UMOZ Karar Sistemi'nin dört sorusunu kullanıyorum: şirketi anla, riski ölç, fiyatı sorgula, çıkış planını yaz. Rakamları mümkün olduğunca birincil kaynaktan, yani KAP ve şirketin kendi yatırımcı sunumlarından alıyorum. Enflasyon muhasebesi (TMS 29) nedeniyle dönemler arası karşılaştırmalarda aynı kaynağı kullanmaya dikkat ediyorum.

6. Geçersizlik: nerede yanılmış olurum?

Her notta "tezim bozulur" diye tek bir seviye yazıyorum. Bu seviye rastgele seçilmez; üç yapıdan birine dayanır: Weinstein'da 30 haftalık ortalamanın belirgin kırılması, Wyckoff'ta toplama alanının dibi, Ross'ta 1 numaralı nokta. Seviye haftalık kapanışla ölçülür ve Karne'de takip edilir. Bir kez kırılırsa, fiyat sonra geri dönse bile kayıt kalır.

Her notta göreceğin okuma kartı

Bundan sonraki Radarımda notlarında bu altı adımın özeti tek bir kartta yer alacak: Weinstein evresi ve göreceli güç, Wyckoff okuması (ihtimal olarak), Ross yapısı (tamamlanmış mı, oluşuyor mu), göstergelerin desteklediği ve çeliştiği noktalar, temel tablo ve geçersizlik seviyesi.

Ölçülebilir kısımlar (30 haftalık ortalamanın eğimi, fiyatın ona göre konumu, göreceli güç, hacim oranları, 1-2-3 noktaları) her hissede aynı kuralla bir programla hesaplanacak. Yorum ve bağlam ise bana ait.

Bu yöntemin sınırları

• Bu yöntemler ağırlıklı olarak ABD piyasalarında ve farklı dönemlerde geliştirildi. Borsa İstanbul'da, özellikle yüksek enflasyon ve düşük likidite koşullarında aynı şekilde çalışıp çalışmadığını bilmiyoruz.
• Bu nedenle kuralları Borsa İstanbul'un geçmiş verisinde test etmeyi planlıyorum. Sonuçlar, olumsuz da olsa, bu sayfada yayımlanacak.
• Hiçbir yöntem geleceği bilmez. Bu çerçevenin amacı haklı çıkmak değil; ne zaman yanıldığımı erken ve dürüstçe görmektir.

Kaynakça ve ileri okuma

• Stan Weinstein, Secrets for Profiting in Bull and Bear Markets, McGraw-Hill, 1988.
• Richard D. Wyckoff'un ders notları ve yazıları (1930'lar); modern anlatımlar için aşağıdaki kaynaklar.
• Joe Ross, The Law of Charts ve Trading by the Book, Trading Educators.
• CMC Markets: Wyckoff yöntemi rehberi
• LuxAlgo Library: Wyckoff yöntemi
• LuxAlgo Library: Weinstein evre analizi ve Mansfield göreceli güç
• Stageanalysis.net: Weinstein evre ve alt evre tanımları
• The Right Trader: 1-2-3 formasyonu
• The Right Trader: Ross Hook

Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Bu nedenle, sadece burada yer alan bilgilere dayanılarak yatırım kararı verilmesi, beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir.